
26 października 2026
Czy szczepienie na krztusiec jest obowiązkowe?
Przychodnia przypomina o szczepieniu dziecka, a kolega z pracy od miesiąca kaszle, bo ma krztusiec. Albo jesteś w ciąży i słyszysz o szczepionce Tdap. Co tu jest obowiązkiem, a co tylko zaleceniem?
Krótka odpowiedź: czy szczepienie na krztusiec jest obowiązkowe? Tak, dla dzieci i młodzieży. Program Szczepień Ochronnych na 2026 rok przewiduje 4 dawki w pierwszych 18 miesiącach życia oraz dawki przypominające w 6. i 14. roku życia, wszystkie bezpłatne. Dla dorosłych i kobiet w ciąży szczepienie na krztusiec jest szczepieniem zalecanym, a w ciąży również bezpłatnym.
W skrócie:
- Szczepienie przeciw krztuścowi jest obowiązkowe dla dzieci od 2. miesiąca do 14. roku życia.
- Dorosłym zaleca się jedną dawkę Tdap co 10 lat zamiast samej szczepionki błoniczo-tężcowej Td.
- Kobiety w ciąży mogą bezpłatnie zaszczepić się Tdap w przychodni POZ między 27. a 36. tygodniem ciąży.
Spis treści
- Czym jest krztusiec i dlaczego jest groźny?
- Czy szczepienie przeciw krztuścowi jest obowiązkowe w Polsce?
- Kiedy szczepi się dziecko przeciw krztuścowi?
- Czy dorośli powinni szczepić się przeciwko krztuścowi?
- Szczepienie na krztusiec w ciąży – kiedy i czy jest bezpłatne?
- Kiedy skontaktować się z lekarzem?
- Mity o szczepieniu na krztusiec
Czym jest krztusiec i dlaczego jest groźny?
Krztusiec to ostra, bardzo zakaźna choroba dróg oddechowych wywoływana przez bakterię Bordetella pertussis, czyli pałeczki krztuśca. Do zakażenia dochodzi drogą kropelkową, np. przy kaszlu. Bakterie wnikają do dróg oddechowych, produkując toksynę krztuścową.
Pierwsze objawy krztuśca przypominają przeziębienie: katar, suchy kaszel, zapalenie gardła, stan podgorączkowy. Po 1-2 tygodniach pojawiają się napady uciążliwego, długotrwałego kaszlu, często zakończone głośnym wdechem, wymiotami albo bezdechem.
Nasilenie objawów krztuśca zależy od wieku chorego. Krztusiec jest szczególnie niebezpieczny dla nieuodpornionych niemowląt i małych dzieci: ciężki przebieg to bezdech, drgawki, zapalenie płuc, a nawet zgon. U dorosłych napady kaszlu prowadzą czasem do złamania żeber, nietrzymania moczu i zaburzeń snu.
Wzrost zachorowań był ogromny. NIZP PZH-PIB podaje, że zwykle notowano ok. 2 000-3 000 przypadków rocznie, a według Państwowej Inspekcji Sanitarnej w 2024 roku było ich 32 430, w 2025 roku 11 339.
Czy szczepienie przeciw krztuścowi jest obowiązkowe w Polsce?
Tak, szczepienie przeciw krztuścowi jest obowiązkowe dla dzieci i młodzieży objętych Programem Szczepień Ochronnych, a dla dorosłych jest szczepieniem zalecanym. Program Szczepień Ochronnych na 2026 rok ogłosił GIS 31 października 2025 r.
Lista szczepień obowiązkowych wynika z ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, a szczepionki finansuje budżet państwa. Gdy rodzic uchyla się od obowiązku, sanepid może podjąć działania administracyjne.
| Grupa | Status szczepienia | Szczepionka | Kto płaci |
| Niemowlęta i dzieci do 18. miesiąca życia | obowiązkowe | DTwP (pełnokomórkowa) lub DTaP | budżet państwa |
| Dzieci w 6. roku życia | obowiązkowe | DTaP | budżet państwa |
| Młodzież w 14. roku życia | obowiązkowe | Tdap | budżet państwa |
| Dorośli, co 10 lat | zalecane | Tdap lub Tdap-IPV | pacjent |
| Kobiety w ciąży, 27.-36. tydzień | zalecane | Tdap | bezpłatnie w POZ |
Kiedy szczepi się dziecko przeciw krztuścowi?
Dziecko otrzymuje szczepionkę przeciw krztuścowi w 2., 4., 6. i 16.-18. miesiącu życia, a potem dawki przypominające w 6. i 14. roku życia. Szczepienia startują wcześnie, bo krztusiec jest najbardziej niebezpieczny w pierwszych tygodniach życia.
Standardowo podaje się szczepionkę z pełnokomórkowym składnikiem krztuśca (DTwP), ale Program Szczepień Ochronnych na 2026 rok przewiduje szczególne zasady dla grup ryzyka. Bezpłatne szczepionki DTaP, czyli bezkomórkowe, dostają m.in. wcześniaki (przed 37. tygodniem ciąży) i dzieci z masą urodzeniową poniżej 2 500 g.
| Wiek dziecka | Dawka | Szczepionka | Status |
| 2. miesiąc życia | 1. dawka | DTwP lub DTaP | obowiązkowe |
| 4. miesiąc życia | 2. dawka | DTwP lub DTaP | obowiązkowe |
| 6. miesiąc życia | 3. dawka | DTwP lub DTaP | obowiązkowe |
| 16.-18. miesiąc życia | 4. dawka | DTwP lub DTaP | obowiązkowe |
| 6. rok życia | 1. dawka przypominająca | DTaP | obowiązkowe |
| 14. rok życia | 2. dawka przypominająca | Tdap | obowiązkowe |
| 19. rok życia | 3. dawka przypominająca | Td obowiązkowo, Tdap zalecana | obowiązkowe (Td) |
Przy opóźnieniach lekarz POZ ustali harmonogram kolejnych dawek.
Czy dorośli powinni szczepić się przeciwko krztuścowi?
Tak, Program Szczepień Ochronnych zaleca osobom dorosłym jedną dawkę Tdap co 10 lat zamiast dawki przypominającej Td. Szczepienie z dzieciństwa nie daje odporności na całe życie, bo odporność poszczepienna zmniejsza się z upływem czasu.
Według NIZP PZH-PIB ochrona po szczepionce pełnokomórkowej utrzymuje się ok. 10-12 lat, a po szczepionce bezkomórkowej ok. 3-5 lat. W wieku dorosłym podaje się Tdap, czyli szczepionkę przeciw błonicy, tężcowi i krztuścowi z obniżoną zawartością antygenów.
Szczególnie warto rozważyć szczepienie, gdy w domu pojawi się noworodek. PSO zaleca Tdap m.in. osobom z otoczenia niemowląt do 12. miesiąca życia i personelowi medycznemu.
Szczepienie na krztusiec w ciąży – kiedy i czy jest bezpłatne?
Szczepienie kobiet w ciąży przeciw krztuścowi zaleca się między 27. a 36. tygodniem ciąży, w każdej ciąży, a od 15 października 2024 r. jest ono bezpłatne w przychodniach POZ. Przy zagrożeniu przedwczesnym porodem lekarz może zalecić szczepienie już po 20. tygodniu ciąży.
Przeciwciała kobiety ciężarnej przechodzą przez łożysko i chronią dziecko od narodzin. To najskuteczniejsza metoda ochrony noworodka. Szczepienie wykonuje się w POZ, nie w aptece.
Kiedy skontaktować się z lekarzem?
Z lekarzem POZ skontaktuj się, gdy kaszel trwa ponad 2 tygodnie albo pojawiają się napady kaszlu z bezdechem lub wymiotami.
- Niemowlę ma przerwy w oddychaniu lub sinieje – to sytuacja pilna.
- Kaszel kończy się głośnym wdechem lub wymiotami.
- Miałeś kontakt z osobą chorą na krztusiec, a w domu jest niemowlę lub kobieta w ciąży.
- Nie znasz swojego stanu uodpornienia.
Kwalifikacja medyczna obejmuje wywiad zdrowotny i badanie. Samo szczepienie trwa kilka minut i nie wymaga specjalnego przygotowania. Ciężka alergia po poprzedniej dawce to przeciwwskazanie, infekcja z gorączką zwykle tylko przesuwa termin. Odczyny, np. ból w miejscu wkłucia, są zwykle łagodne i krótkotrwałe.
Mity o szczepieniu na krztusiec
Największy błąd to przekonanie, że szczepienie z dzieciństwa chroni przez całe życie.
| Zamiast | Lepiej |
| „Szczepiłem się w dzieciństwie, więc jestem chroniony.” | Odporność słabnie po kilku latach, dorosłym zaleca się Tdap co 10 lat. |
| „Krztusiec to choroba dzieci.” | Dorośli też chorują i często zarażają niemowlęta w domu. |
| „W ciąży lepiej się nie szczepić.” | Tdap między 27. a 36. tygodniem ciąży chroni noworodka i jest bezpłatna w POZ. |
| „Przechorowałem krztusiec, więc szczepienie nie jest potrzebne.” | Przechorowanie nie daje trwałej odporności, decyzję o szczepieniu podejmij z lekarzem. |
FAQ – najczęstsze pytania o szczepienie na krztusiec
Czy szczepienia są obowiązkowe?
Tak, część obowiązkowa PSO dotyczy dzieci i młodzieży do ukończenia 19. roku życia, w tym szczepienie przeciw krztuścowi.
Ile kosztuje szczepionka na krztusiec?
Dla dzieci i kobiet w ciąży szczepionka jest bezpłatna. Dorosły za Tdap płaci sam, a cena zależy od preparatu i apteki.
Czy szczepionka Boostrix jest refundowana w ciąży?
Tak, w praktyce jest bezpłatna. Szczepionki przeciw krztuścowi dla kobiet w ciąży finansuje minister zdrowia, a podaje je przychodnia POZ.
Kiedy szczepienie na krztusiec w ciąży?
Między 27. a 36. tygodniem ciąży, jedną dawką, w każdej ciąży. Przy ryzyku przedwczesnego porodu lekarz może zalecić szczepienie po 20. tygodniu.
Czy mimo szczepienia można zachorować na krztusiec?
Tak, bo odporność poszczepienna z czasem słabnie. Osoba zaszczepiona choruje jednak zwykle łagodniej, z mniejszym ryzykiem wystąpienia powikłań.
Podsumowanie
Szczepienie na krztusiec jest obowiązkowe i bezpłatne dla dzieci, a dorosłym i kobietom w ciąży zaleca się Tdap. Szczepienia wykonuje się w przychodni POZ, więc w San-Med w Grodkowie możesz sprawdzić kalendarz szczepień dziecka i zapytać lekarza rodzinnego o dawkę przypominającą dla siebie.
Jeśli od ostatniej dawki przeciw krztuścowi minęło ponad 10 lat albo spodziewasz się dziecka, umów kwalifikację do szczepienia u lekarza POZ.
Autor: Redakcja San-Med · Konsultacja merytoryczna: dr Joanna Tomalik, specjalista pediatrii i medycyny rodzinnej* · Aktualizacja: 13.10.2026
Źródła:
- Komunikat GIS w sprawie Programu Szczepień Ochronnych na rok 2026 (Dziennik Urzędowy Ministra Zdrowia, poz. 85)
- Krztusiec – szczepionki (Szczepienia.info, NIZP PZH-PIB)
- Krztusiec – dlaczego jest groźny? (pacjent.gov.pl)
- Szczepienia przeciw krztuścowi dla kobiet w ciąży (WSSE we Wrocławiu, gov.pl)
- Na co chorowali Polacy w 2025 roku? GIS podał dane (RMF24/PAP)

